Riziko nedir? Sigortada riziko, türleri ve örnekleri

Sigorta poliçeni incelerken karşına çıkan riziko, güvence altına almak istediğin olay veya tehlikeyi ifade eder. Aracının çalınması, evinde yangın çıkması ya da bir kazada başkasına zarar vermen farklı riziko örnekleri arasında yer alır. Ancak bir olayın riziko sayılması, sigortanın o olaydan doğan her zararı ödeyeceği anlamına gelmez. Ödeme kapsamını anlamak için poliçendeki teminatları, istisnaları, limitleri ve muafiyetleri birlikte incelemelisin.

Riziko ne demek?

Riziko, sigorta açısından gerçekleşmesi veya gerçekleşme zamanı belirsizlik taşıyan ve sözleşmede tanımlanan güvenceyle ilişkili olay ya da tehlike anlamına gelir. Günlük dilde çoğunlukla risk sözcüğüyle aynı anlamda kullanılır. Sigorta uygulamasında ise hangi olayın, hangi koşullarda güvenceye alındığını anlatırken öne çıkar. Örneğin evinde yangın çıkma ihtimali bir rizikoyu, yangının mobilyalarına verdiği zarar ise hasarı anlatır. Yangın teminatı da bu olaydan doğan zararların hangi sınırlar içinde karşılanacağını belirleyen güvenceyi ifade eder.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 1401. maddesi, sigorta sözleşmesini prim karşılığında üstlenilen güvence üzerinden tanımlar. Bu güvence, para ile ölçülebilen bir menfaati zarara uğratan olayın sonuçlarını karşılamayı veya kişinin hayatıyla ilgili belirli olaylar üzerine ödeme yapmayı kapsayabilir. Bu nedenle rizikoyu yalnızca araç ya da eşya hasarıyla sınırlı düşünmemelisin.

Sigortada riziko örnekleri

Rizikoları, etkiledikleri menfaate göre malvarlığı, sorumluluk ve kişiyle ilgili olaylar şeklinde düşünebilirsin. Aşağıdaki örnekler kavramı açıklamaya yardımcı olur. Her ürünün kapsamı kendi genel ve özel şartlarına göre değişir.

Aracınla ilgili rizikolar

Çarpışma, çalınma veya yanma, aracın açısından karşılaşabileceğin rizikolar arasında yer alır. Kendi aracındaki zararlar için kasko sigortası seçeneklerini incelerken bu olayların kapsamını ve varsa ek teminatları karşılaştırabilirsin. Aynı isimle sunulan iki poliçenin muafiyetleri, onarım koşulları ve ek güvenceleri farklı olabilir.

Aracınla bir başkasının malına veya bedenine zarar vermen ise sorumluluk boyutunu gündeme getirir. Zorunlu trafik sigortası, ilgili mevzuat ve poliçe koşulları çerçevesinde üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu belirlenen limitlere kadar karşılar. Kendi aracının onarım masrafını trafik sigortandan karşılamayı beklememelisin.

Evin ve eşyalarınla ilgili rizikolar

Yangın, hırsızlık ve su baskını, konut poliçelerinde karşılaşabileceğin riziko başlıklarından bazıları olur. Konut sigortası seçerken yalnızca olayın adına bakmakla yetinme. Binanın mı, eşyalarının mı yoksa her ikisinin mi sigortalandığını kontrol et. Örneğin yalnızca bina teminatı bulunan bir poliçeden, zarar gören tüm ev eşyaların için ödeme alamayabilirsin.

Sağlık ve hayatla ilgili rizikolar

Hastalık, kaza sonucu yaralanma veya vefat, ürünün niteliğine göre sigorta güvencesine konu olabilir. Sağlık sigortasında hangi tedavi giderlerinin karşılanacağı, bekleme süreleri, mevcut hastalıklara ilişkin değerlendirme ve kurum ağı ayrıca önem taşır. Hayat sigortasında ise sözleşmede kararlaştırılan olay üzerine belirli bir bedel ödenmesi söz konusu olabilir.

Belirsizlik her zaman olayın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğiyle ilgili olmaz. Vefat teminatında belirsizlik, olayın zamanına ve poliçe süresi içinde gerçekleşip gerçekleşmeyeceğine ilişkin olabilir.

Bir rizikonun sigorta kapsamına girmesi

 TTK’nin 1409. maddesi, sigortacının sorumluluğunu sözleşmede öngörülen rizikonun gerçekleşmesiyle ilişkilendirir. Kendi poliçeni değerlendirirken şu noktaları birlikte kontrol edebilirsin:

• Olayın tanımı: Karşılaştığın olay, poliçedeki teminatın tanımına uyması.
• Sigortalanan menfaat: Zarar gören araç, bina, eşya veya ilgili sorumluluk güvenceye dahil olması.
• Zaman ve yer: Olay, sigortacının sorumluluğunun devam ettiği dönemde ve varsa coğrafi sınırlar içinde mi gerçekleşmesi.
• İstisnalar: Olayın oluş şekli için kapsam dışı bırakılan bir durum bulunuyor mu?
• Ödeme koşulları: Limit, muafiyet, bekleme süresi veya özel bir koşul uygulanıyor mu?

Sigortacının sorumluluğunun başlangıcını da yalnızca poliçenin düzenlendiği tarihe bakarak değerlendirme. TTK’nin 1421. maddesi uyarınca, aksine sözleşme yoksa sorumluluk primin veya ilk taksidin ödenmesiyle başlar. Kanunda eşya taşıma sigortaları için farklı bir kural da yer alır. Bu yüzden başlangıç tarihi, saat ve ödeme koşullarını birlikte incele.

Rizikonun sigorta primine etkisi

Sigorta şirketi, teklif hazırlarken olayın gerçekleşme ihtimalini ve gerçekleşirse doğabilecek mali yükü değerlendirir. Aracın kullanım şekli, binanın yapı özellikleri veya sigorta türüne göre sağlık bilgileri bu değerlendirmede etkili olabilir.

Ancak prim yalnızca rizikoya göre hesaplanmaz. Teminat kapsamı, sigorta bedeli, limitler, muafiyetler ve ilgili ürünün fiyatlandırma kuralları da sonucu etkiler. Bu nedenle düşük primli bir teklifin senin için daha uygun olduğunu söylemeden önce aynı güvenceleri karşılaştırdığından emin ol.

Rizikonun ağırlaşması ve bildirim yükümlülüğü

Rizikonun ağırlaşması, poliçe devam ederken olayın gerçekleşme ihtimalini veya ortaya çıkabilecek zararı artıran değişiklikleri anlatır. Örneğin konut olarak bildirilen bir yerin yanıcı malzeme depolamak için kullanılmaya başlanması, sigortacının değerlendirmesini değiştirebilir.

TTK’nin 1444. maddesi, bu tür değişikliklerin bildirimini düzenler. Rizikoyu artıran işlemi sen yaparsan veya işlem senin izninle yapılırsa durumu derhâl bildirmelisin. İşlem bilgin dışında yapılmışsa, öğrendiğin tarihten itibaren en geç 10 gün içinde sigortacını bilgilendirmelisin.

TTK’nin 1445. maddesi çerçevesinde sigortacı, koşulları oluştuğunda prim farkı isteyebilir veya sözleşmeyi feshedebilir. Bu haklar süre ve istisnalara bağlı olarak uygulanır. Değişikliği yazılı ya da kayıt oluşturacak bir kanaldan iletmen ve varsa poliçe değişiklik belgesini saklaman, sonradan oluşabilecek anlaşmazlıklarda yardımcı olur.

Riziko gerçekleştiğinde yapman gerekenler

1. Önce güvenliği sağla. Yaralanma, yangın veya acil tehlike varsa ilgili acil yardım birimlerine ulaş.
2. Zararın büyümesini önle. Kendini tehlikeye atmadan, imkanların ölçüsünde makul önlemler al. TTK’nin 1448. maddesi, zararı önleme ve azaltma yükümlülüğünü düzenler.
3. Sigortacına gecikmeden haber ver. TTK’nin 1446. maddesine göre rizikonun gerçekleştiğini öğrendiğinde bildirim yapmalısın. İlgili genel şartlardaki bildirim hükümlerini de kontrol et.
4. Güvenli koşullarda fotoğraf çek, olayın türüne uygun tutanakları ve varsa faturaları sakla.
5. TTK’nin 1447. maddesi kapsamında hasarın incelenmesi için gereken makul talepleri karşıla ve incelemeye imkan sağla.
6. Ödeme hesabını, uygulanan limiti ve varsa kesintinin gerekçesini öğren. Ret halinde dayanak gösterilen poliçe hükmünü yazılı olarak iste.

Geç bildirim her durumda tazminat hakkını tamamen ortadan kaldırmaz. TTK’nin 1446. maddesinde, gecikmenin ödenecek tutarı artırması halinde kusurun ağırlığına göre indirim öngörülür. Yine de belge toplamayı bekleyerek ilk bildirimi ertelememelisin.