Sovtaj nedir ve sovtaj bedeli nasıl hesaplanır?

Sovtaj, sigorta sektöründe hasara uğramış bir malın geride kalan artık değerini ifade eden teknik bir terim. Bu mal bir araç olabilir ancak yalnızca araçlarla sınırlı değil. Yangın sonrası kullanılmaz hale gelen makine de sovtaj konusu. Nakliyatta zarar görmüş yük de sovtaj kapsamında değerlendirilir. Bu yazıda, sovtaj sürecinin işleyişi ve hesaplaması ile ilgili detayları bulabilirsin.

Sovtaj neden yapılır?

Bir mal ağır hasara uğradığında tamamen kullanılamaz hale gelse bile ekonomik değer taşıyan bir kısmı kalır. Sovtaj bu kısmın belirlenmesi ve değerlendirilmesi için yapılır. Böylece hasarlı malın hurda ya da ikincil piyasada edebileceği artık değer tespit edilir ve tazminat hesabına yansıtılır. Bu yaklaşım gerçek zararın doğru hesaplanmasını sağlar ve hasarlı varlıkların ekonomiye geri kazandırılmasına katkı verir.

Sovtaj süreci nasıl işler?

İlk adımda eksper hasarlı malı inceler, ekonomik ömrünü değerlendirir ve onarımın kabul edilebilir olup olmadığını belirler. Araç hasarlarında bu değerlendirme sadece maliyet üzerinden yapılmaz. SEDDK tarafından yayımlanan 2025/12 sayılı Motorlu Araç Sigortaları Kapsamında Tam Hasara veya Ağır Hasara Uğramış Araçların Tespiti Hakkında Genelge bu sürece çerçeve oluşturur.

Genel uygulamada artık %70 gibi tek bir oran bulunmuyor. Esas olan eksperin raporu ve onarımın ekonomik ya da teknik olarak kabul edilebilirliği. Onarım masrafı aracın riziko tarihindeki değerinin %60’ını aşıyorsa araç ağır hasarlı sayılabilir. %60’ın altında kalması durumunda ise kural olarak onarım tercih edilir. Ancak genelgenin Ek 1 listesinde yer alan kritik parçalardan en az birinin hasar görmesi halinde oran bağımsız olarak ağır hasar tespiti yapılabilir. Bu durumda araç ekonomik olarak onarılabilir görünse bile güvenlik açısından ağır hasarlı kabul edilebilir.

Eksper raporu sonucunda onarımın ekonomik ya da teknik açıdan uygun olmadığı kanaatine varılırsa sigorta şirketi sovtaj çalışmasını başlatır. Bu aşamada şirket hasarlı malın artık değerini belirlemek için piyasadan teklifler toplar. Araç için hurda firmaları, tekstil için geri dönüşüm firmaları, makine için sanayi ekipmanı satın alan işletmeler gibi ilgili piyasa aktörleri sürece dahil olabilir.

İpucu: Kaskoda eksper ile ilgili daha fazla bilgi almak için “Kaskoda eksper nedir? Hasar nasıl değerlendirilir?” başlıklı yazımıza göz at.

Sovtaj bedeli nasıl hesaplanır?

Sovtaj bedeli, hasarlı aracın ya da malın hurda veya ikincil piyasada edebileceği artık değer üzerinden hesaplanır. Bu değer sigorta şirketinin tek taraflı belirlediği bir rakam değil, piyasadan alınan gerçek teklifler ile netleşen bir tutar.

Sigorta şirketi ekspertiz raporundan sonra araç veya mal için sovtaj firmalarından teklif toplar. Bu süreç genellikle üç gün süren bir ihale şeklinde yürür ve en yüksek teklifi veren firma belirlenir. Bu teklif, hasarlı varlığın piyasada kaç liraya değerlendirilebileceğini gösterdiği için sovtaj bedeli olarak kabul edilir.

Bu bedel tazminat hesabında doğrudan kullanılır. Eğer hasarlı mal sigorta şirketine bırakılırsa sigortalıya rayiç değerin tamamı ödenir ve sovtaj geliri sigorta şirketine geçer. Hasarlı mal sende kalırsa sovtaj bedeli tazminattan düşülür. Yani sovtaj bedeli sigortalıya ayrıca ödenen bir tutar değil tazminat hesabında kullanılan bir değer.

Örnek sovtaj hesabı

Bir aracın hasarsız rayiç değerinin 900.000 TL olduğunu düşün. Eksper raporuna göre araç ekonomik olarak onarılamıyor ve sovtaj firmalarından alınan en yüksek teklif 220.000 TL olarak belirleniyor.

Tazminat hesabı şöyle olur:

900.000 TL – 220.000 TL : 680.000 TL

Aracı hurda haliyle elinde tutmayı tercih edersen 680.000 TL tazminat alırsın. Aracı sigorta şirketine bırakırsan rayiç değer olan 900.000 TL ödenir ve sovtaj satışı şirket tarafından yapılır.